दुर्गा सप्तशती हिन्दू धर्मको एक प्रसिद्ध धार्मिक ग्रन्थ हो। यसलाई देवी माहात्म्य र चण्डी पाठ पनि भनिन्छ। यो मार्कण्डेय पुराणको एक भाग हो र यसमा १३ अध्याय छन्। परम्परामा यसलाई सप्तशती अर्थात् सात सय मन्त्र वा श्लोकको पाठका रूपमा चिनिन्छ।

दुर्गा सप्तशतीलाई प्रायः माता दुर्गाले महिषासुरमाथि प्राप्त गर्नुभएको विजयसँग जोडेर सम्झिन्छन्। तर ग्रन्थको कथा त्यतिमै सीमित छैन। यसमा देवीले मधु–कैटभ, महिषासुर तथा शुम्भ–निशुम्भजस्ता दैत्यहरूलाई पराजित गर्नुभएको वर्णन छ। चण्ड–मुण्ड र रक्तबीजका प्रसङ्ग पनि यसै ग्रन्थमा आउँछन्।

यसका १३ अध्यायलाई तीन भागमा विभाजन गरिएको छ, जसलाई प्रथम चरित्र, मध्यम चरित्र र उत्तर चरित्र भनिन्छ। पहिलो भागमा मधु–कैटभको कथा, दोस्रो भागमा महिषासुरसँगको युद्ध र तेस्रो भागमा शुम्भ–निशुम्भसँगको युद्ध वर्णन गरिएको छ। पाठ परम्परामा यी तीन भागलाई क्रमशः महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीसँग जोडिन्छ।

ग्रन्थको कथा राजा सुरथ र वैश्य समाधिबाट सुरु हुन्छ। जीवनमा दुःख र अन्योल भोगिरहेका उनीहरू ऋषि मेधाकहाँ पुग्छन्। ऋषिले उनीहरूलाई देवीको महिमा र विजयका कथाहरू सुनाउनुहुन्छ। अन्तिम अध्यायमा कथा फेरि सुरथ र समाधितिर फर्कन्छ।

दुर्गा सप्तशतीको पाठ विशेष गरी नवरात्रिका समयमा गरिन्छ। धेरै परम्परामा मूल १३ अध्याय पढ्नुअघि देवी कवच, अर्गला स्तोत्र र कीलक स्तोत्र पनि पाठ गरिन्छ। यद्यपि पाठको क्रम र विधि परम्पराअनुसार फरक हुन सक्छ।

चण्डी होममा पनि दुर्गा सप्तशतीको विशेष स्थान छ। यस अनुष्ठानमा देवीका मन्त्र उच्चारण गर्दै अग्निमा आहुति दिइन्छ। पूर्ण सप्तशती पाठसँग सम्बन्धित केही विधिमा सात सय आहुति दिइन्छ, तर सबै चण्डी होममा एउटै विधि अपनाइन्छ भन्ने हुँदैन।

दुर्गा सप्तशती देवीका युद्ध र विजयको वर्णन मात्र होइन। यसले भक्तलाई देवीको महिमा, स्तुति र उपासनासँग जोड्छ। ग्रन्थको बाह्रौँ अध्यायमा देवी स्वयंले आफ्नो माहात्म्य सुन्नु र पाठ गर्नुको महत्त्व बताउनुहुन्छ।

दुर्गा सप्तशतीसँग सम्बन्धित पाठहरूको सूची

१. सप्तश्लोकी दुर्गा

२. दुर्गाष्टोत्तर शतनाम स्तोत्रम्

३. दुर्गा सप्तशती पाठविधि

　३.१. देवी कवचम्

　३.२. अर्गला स्तोत्रम्

　३.३. कीलकम्

　३.४. वेदोक्त रात्रि सूक्तम्

　३.५. तन्त्रोक्त रात्रि सूक्तम्

　३.६. श्री देवी अथर्वशीर्षम्

　३.७. नवार्ण विधि

　३.८. सप्तशती न्यासः

४. श्री दुर्गा सप्तशती

　४.१. प्रथम अध्याय — ऋषि मेधाले राजा सुरथ र वैश्य समाधिलाई भगवतीको महिमा सुनाउँदै मधु–कैटभ वधको प्रसङ्ग बताउनुहुन्छ।

　४.२. द्वितीय अध्याय — देवताहरूको तेजबाट देवीको प्रादुर्भाव र महिषासुरको सेनाको वध।

　४.३. तृतीय अध्याय — सेनापतिहरूसहित महिषासुरको वध।

　४.४. चतुर्थ अध्याय — इन्द्रलगायत देवताहरूद्वारा देवीको स्तुति।

　४.५. पञ्चम अध्याय — देवताहरूद्वारा देवीको स्तुति; अम्बिकाको रूपबारे सुनेपछि शुम्भले दूत पठाउनु र दूत निराश भएर फर्कनु।

　४.६. षष्ठम अध्याय — धूम्रलोचनको वध।

　४.७. सप्तम अध्याय — चण्ड र मुण्डको वध।

　४.८. अष्टम अध्याय — रक्तबीजको वध।

　४.९. नवम अध्याय — निशुम्भको वध।

　४.१०. दशम अध्याय — शुम्भको वध।

　४.११. एकादश अध्याय — देवताहरूद्वारा देवीको स्तुति र देवीद्वारा वरदान।

　४.१२. द्वादश अध्याय — देवीका चरित्रहरूको पाठको महत्त्व।

　४.१३. त्रयोदश अध्याय — राजा सुरथ र वैश्य समाधिलाई देवीको वरदान।

५. उपसंहार

　५.१. ऋग्वेदोक्त देवी सूक्तम्

　५.२. तन्त्रोक्त देवी सूक्तम्

　५.३. प्राधानिक रहस्यम्

　५.४. वैकृतिक रहस्यम्

　५.५. मूर्ति रहस्यम्

६. क्षमा-प्रार्थना

७. श्री दुर्गा मानस-पूजा

८. दुर्गा द्वात्रिंश नाममाला

९. देवी अपराध क्षमापन स्तोत्रम्

१०. सिद्ध कुञ्जिका स्तोत्रम्

११. सिद्ध सम्पुट मन्त्र

१२. श्री देवीजीको आरती

१३. श्री अम्बाजीको आरती

१४. देवीमयी

दुर्गा सप्तशती

यस पुस्तकबारे

टिप्पणीहरू