प्रस्तावना

नेपालको सबैभन्दा ठूलो र महत्वपूर्ण पर्वमध्ये एक हो विजया दशमी। यसलाई दशैँको मुख्य दिनका रूपमा मनाइन्छ। यो दिनलाई असत्यमाथि सत्य, अन्यायमाथि न्याय र अधर्ममाथि धर्मको विजयको प्रतीकका रूपमा स्मरण गरिन्छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ, विजया दशमीको इतिहास कस्तो छ? किन यो पर्वलाई यति ठूलो महत्त्व दिइन्छ?

विजया दशमीको धार्मिक उत्पत्ति

१. देवी दुर्गा र महिषासुरको युद्ध

पौराणिक कथाअनुसार, असुरराज महिषासुर अत्यन्त शक्तिशाली भई देवता र मानवमाथि अत्याचार गर्न थाल्यो। देवताहरूले संयुक्त रूपमा देवी दुर्गाको आराधना गरे, जसले नौ दिनसम्म महिषासुरसँग युद्ध गरी दशौँ दिनमा उसको वध गरिन्। त्यसै दिनलाई विजया दशमी भनियो।

👉 यसले असत्यमाथि सत्यको विजय को सन्देश दिन्छ।

२. राम र रावणको युद्ध

त्रेतायुगमा भगवान् रामले रावणसँग युद्ध गरेका थिए। रामले देवी दुर्गाको पूजा गरी शक्तिप्राप्त गरेपछि दशौँ दिनमा रावणलाई वध गर्न सफल भए। यसरी दशमीलाई रामको विजयको दिनका रूपमा पनि मनाइन्छ।

👉 यसले धर्म र न्यायको विजय को सन्देश दिन्छ।

सांस्कृतिक महत्व

नेपालमा दशमीलाई परिवार एकताबद्ध गर्ने पर्वका रूपमा मानिन्छ।

ज्येष्ठ सदस्यहरूले टिका (अबिर, जमरा, फूल) र आशीर्वाद दिन्छन्।
यो आशीर्वादले दीर्घायु, समृद्धि र सफलताको प्रतीक प्रस्तुत गर्छ।
आपसी भेटघाट, मेलमिलाप र परम्पराको आदानप्रदान यस दिनको मुख्य विशेषता हो।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

दशैँ पर्वको सुरुवात वैदिक कालदेखि भएको मानिन्छ।
नेपालमा विशेष गरी मल्लकालमा दशैँलाई राष्ट्रिय पर्वका रूपमा राज्यस्तरमै मनाउन थालियो।
त्यसबेलादेखि नै दरबारदेखि गाउँसम्म दशैँ एकता, संस्कार र परम्पराको प्रतीक बनेको छ।

आजको समाजमा विजया दशमी

आज पनि विजया दशमी नेपाली समाजमा अत्यन्त महत्वका साथ मनाइन्छ।

यो दिन मानिसहरूमा उमङ्ग, आशा र विजयको ऊर्जा ल्याउँछ।
नेपाल मात्र होइन, भारत लगायत अन्य हिन्दू समुदायमा पनि यसलाई धुमधामका साथ मनाइन्छ।

निष्कर्ष

विजया दशमीको इतिहास केवल पुराना धार्मिक कथा मात्र होइन, यो हाम्रो संस्कार, परम्परा र जीवन दर्शनसँग जोडिएको पर्व हो। देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि विजय पाएको होस् वा रामले रावणमाथि—दुवै कथाले सत्य, धर्म र न्यायलाई उच्च स्थान दिएको छ।

यसैले हरेक वर्ष विजया दशमीले हामीलाई एउटा अमूल्य शिक्षा दिन्छः
👉 सत्य, धर्म र न्याय अन्ततः सधैँ विजयी हुन्छन्।

विजया दशमीको इतिहास : दशैँ पर्वको धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्व

Comments