राजा महीजितको कथा

माता पार्वतीजीले गणेशजीसँग भन्नुभयो— "हे वत्स! आषाढ महिनाको कृष्ण चतुर्थी (अमान्त ज्येष्ठ महिना) लाई अत्यन्त शुभदायक एवं मंगलकारी बताइएको छ। तपाईं त्यसको कथा, महात्म्य एवं विधानको वर्णन गर्नुहोस्। आषाढ महिनाको गणेशजीको नाम के हो र उहाँको पूजन किस प्रकारले गर्नुपर्छ?" गणेशजीले उत्तर दिनुभयो— "हे माता! पूर्वकालमा यही प्रश्न युधिष्ठिरले सोध्नुभएको थियो र उहाँलाई भगवान श्रीकृष्णले जुन उत्तर दिनुभएको थियो, म त्यही वर्णन गर्दैछु, तपाईं श्रवण गर्नुहोस्।"

श्रीकृष्णले भन्नुभयो— "हे नृपश्रेष्ठ युधिष्ठिर! गणेशजीको प्रीतिकारक, विघ्ननाशक तथा धर्म ग्रन्थहरूमा वर्णित कथा भन्दैछु, तपाईं सुन्नुहोस्। हे कुन्तीपुत्र! आषाढ कृष्ण चतुर्थीका गणेशजीको नाम कृष्णपिङ्गल हो। भगवान कृष्णपिङ्गलको पूजन शास्त्रसम्मत विधिले नै गर्नुहोस्। हे महाराज! द्वापर युगमा माहिष्मति नगरीका महीजित नामक राजा थिए। उनी निकै पुण्यशील एवं प्रतापी राजा थिए। उनले आफ्नो प्रजाको पालन आफ्नै सन्तान झैँ गर्थे। तर स्वयं सन्तानहीन भएका कारण राजालाई समस्त प्रकारका राजपाठ आदिको वैभवबाट पनि सुखको अनुभव हुँदैनथ्यो। वेदहरूमा निःसन्तानको जीवन व्यर्थ मानिएको छ।

यदि सन्तान विहीन व्यक्तिले आफ्ना पितृहरूका निमित्त तर्पण आदि गरेर जल दान दिन्छ भने, उनका पितृगणले उक्त जललाई उष्ण (तातो) जलको रूपमा ग्रहण गर्दछन्। यसै असमन्जसमा राजाको धेरै समय व्यतीत भयो। उनले पुत्र प्राप्तिको उद्देश्यले विभिन्न प्रकारका तप, दान र यज्ञ आदि कर्म सम्पन्न गरे, तर राजालाई सन्तान सुखको प्राप्ति भएन।

समय बित्दै गयो र राजाको आयु क्षीण हुँदै गयो। राजा वृद्ध भए, तर उनले सन्तान प्राप्त गरेनन्। त्यसपछि राजाले विद्वान ब्राह्मणहरू, ज्ञानीजनहरू एवं प्रजासँग यस विषयमा विचार-विमर्श गर्ने निश्चय गरे। राजाले भने— 'हे ब्राह्मणहरू तथा प्रजाजनहरू! म त सन्तानहीन नै रहेँ, अतः मेरो के गति होला? मैले जीवनमा त अलिकति पनि पाप कर्म गरेको छैन। मैले कहिल्यै अत्याचारद्वारा कसैको धन एवं स्त्री हरण गरिनँ।

मैले त सदैव प्रजाको पुत्रवत पालन गरेँ तथा धर्माचरणद्वारा नै शासन गरेको छु। मैले चोर-डाँका तथा दुष्टहरूलाई दण्डित गरेको छु। सदैव इष्ट मित्रहरूको भोजनको व्यवस्था गरेँ, गाई र ब्राह्मणहरूको हित चिन्तन गर्दै शिष्ट पुरुषहरू एवं सदाचारीहरूको आदर सत्कार गरेको छु। अतः मलाई पुत्र प्राप्त नहुनुको के कारण छ?' विद्वान् ब्राह्मणहरूले भने— 'हे महाराज! हामी ती सबै प्रयत्न गर्नेछौँ, जसले तपाईंको वंशको वृद्धि होस्।' यस प्रकार भनेर सबैजना राजालाई सन्तान प्राप्तिका लागि कुनै युक्तिमाथि विचार गर्न थाले। सम्पूर्ण प्रजा राजाको मनोरथ सिद्धिका लागि ब्राह्मणहरूसँग वनमा गए। वनमा ती मानिसहरूले एक श्रेष्ठ मुनिको दर्शन पाए।

ती मुनिश्रेष्ठ निराहार रहेर कठोर तपस्यामा लीन भई विराजमान थिए। ब्रह्माजी समान उनी आत्मजित, क्रोधजित तथा सनातन पुरुष थिए। ती महात्मा सम्पूर्ण वेद-विशारद, दीर्घायु, अनन्त एवं अनेक ब्रह्माहरूको ज्ञानले सम्पन्न थिए। उनको पवित्र नाम लोमश ऋषि थियो। प्रत्येक कल्पको अन्त्यमा उनको एक-एक रौं (रोम) झर्ने गर्दथ्यो। त्यसैले उनी लोमश ऋषिको नामले विख्यात भए। राजासहित समस्त प्रजा एवं ज्ञानीजनले त्रिकालदर्शी महर्षि लोमशको दर्शन गर्न थाले। सबै तेजस्वी मुनिको समीप पुगे तथा उचित आदर-सम्मानका साथ सबैजना उहाँको अगाडि उभिए।

मुनिको दर्शन पाएर त्यहाँ उपस्थित सबैजना प्रसन्न भएर आपसमा भन्न थाले कि हामीहरूको सौभाग्यले नै यस्ता मुनिको दर्शन भयो। उहाँको उपदेशले हामी सबैको मंगल हुनेछ, यस्तो निश्चय गरेर उनीहरूले मुनिराजसँग भने— 'हे ब्रह्मऋषि! हामीहरूको दुःखको कारण सुन्नुहोस्, आफ्नो कष्टको निवारणका लागि हामी तपाईंको शरणमा आएका छौँ। हे भगवन! कृपया तपाईं नै कुनै उपाय सुझाइदिनुहोस्।' महर्षि लोमशले सोध्नुभयो— 'सज्जनहरू! तपाईंहरू यहाँ कुन कामनाले उपस्थित हुनुभएको छ? मबाट तपाईंहरूको के प्रयोजन छ? कृपया स्पष्ट रूपमा भन्नुहोस्। म तपाईंहरूका सबै शंकाहरूको निवारण गर्नेछु।'

प्रजाजनहरूले उत्तर दिए— 'हे मुनिवर! हामी माहिष्मति नगरीका निवासी हौँ। हाम्रा राजाको नाम महीजित हो। उनी राजा ब्राह्मणहरूका रक्षक, धर्मात्मा, दानवीर, शूरवीर एवं मधुरभाषी छन्। ती राजाले हामीहरूको पालनपोषण गरेका छन्, तर यस्ता उत्तम राजालाई आजसम्म सन्तान प्राप्ति भएको छैन। हे भगवन्! माता-पिता त केवल जन्मदाता मात्र हुन्छन्, तर राजा नै वास्तवमा पोषक एवं संवर्धक हुन्छन्। उनै राजाका निमित्त हामीहरू यस सघन वनमा उपस्थित भएका छौँ। हे महर्षि! तपाईं कुनै यस्तो युक्ति बताइदिनुहोस्, जसले राजालाई सन्तान प्राप्ति होस्, किनकि यस्ता गुणवान राजाको कुनै पुत्र नहुनु, यो ठूलो दुर्भाग्यको विषय हो। हामीहरू आपसमा विचार-विमर्श गरेर यस घनघोर वनमा आएका हौँ। उहाँकै सौभाग्यले हामीले तपाईंको दर्शन गर्यौँ। हे मुनिवर! कुन व्रत, दान, पूजन आदि अनुष्ठान गराउनाले राजालाई पुत्र हुनेछ? तपाईं कृपा गरेर वर्णन गर्नुहोस्।'

प्रजाको कुरा सुनेर महर्षि लोमशले भन्नुभयो— 'हे भक्तजनहरू! तपाईंहरू ध्यानपूर्वक सुन्नुहोस्। म संकट नाशन व्रतको वर्णन गर्दैछु। यो व्रतले निःसन्तानलाई सन्तान र निर्धनलाई धन प्रदान गर्दछ। आषाढ कृष्ण चतुर्थीका दिन कृष्णपिङ्गल नामक गणेशको पूजा गर्नुहोस्। पूर्वोक्त विधिले राजाले व्रत गरेर श्रद्धापूर्वक ब्राह्मण भोजन गराऊन् र उनीहरूलाई वस्त्र दान गरून्। गणेशजीको कृपाले उनलाई अवश्य नै पुत्र रत्नको प्राप्ति हुनेछ।' महर्षि लोमशको यो कुरा सुनेर सबैजना हात जोडेर उठे। नतमस्तक भएर दण्डवत प्रणाम गरी समस्त प्रजाजन नगरमा फर्किए। प्रजाजनले वनमा घटेका सबै घटनाहरूको वर्णन राजाका अगाडि गरे।

प्रजाजनको कुरा सुनेर राजा धेरै प्रसन्न भए तथा उनले श्रद्धापूर्वक विधिवत गणेश चतुर्थीको व्रत गरेर ब्राह्मणहरूलाई भोजन वस्त्रादिको दान दिए। रानी सुदक्षिणा ले गणेशजीको कृपाले सुन्दर एवं सुलक्षण पुत्र प्राप्त गरिन्।"

श्रीकृष्णजीले भन्नुभयो— "हे राजन! यस व्रतको यस्तै दिव्य प्रभाव छ। जो व्यक्तिले यस व्रतलाई श्रद्धापूर्वक गर्दछ, उसले समस्त प्रकारका सांसारिक सुखहरू भोग्दछ। हे महाराज! तपाईं पनि यस व्रतलाई विधिपूर्वक गर्नुहोस्। श्री गणेशजीको कृपाले तपाईंका सबै मनोकामनाहरू पूर्ण हुनेछन्। तपाईंका सम्पूर्ण शत्रुहरूको विनाश हुनेछ तथा तपाईंले अचल राज्य प्राप्त गर्नुहुनेछ।"

श्रीकृष्णजी अगाडि भन्नुहुन्छ— "हे राजन्! हे भूप शिरोमणि युधिष्ठिर! जुन पुरुषले यस व्रतको भक्तिपूर्वक पालन गर्दछन्, चाहे ती एकान्तमा तप गर्ने ऋषि-मुनि हुन् वा विद्वान हुन्, उनीहरूले निश्चय नै निर्विघ्न रूपमा पुत्र-पौत्रादि प्राप्त गर्दछन्। भगवान गणेशको यस पावन कथाको पाठ एवं श्रवण गर्नेलाई समस्त कार्यहरूमा सिद्धि प्राप्त हुन्छ तथा विघ्न-बाधाहरूको निवारण हुन्छ।"

कृष्णपिङ्गल संकष्टी चतुर्थी व्रत कथा:राजा महीजितको कथा

Comments