राजा महीजितको कथा

माता पार्वतीजीले गणेशजीसँग भन्नुभयो— "हे वत्स! आषाढ महिनाको कृष्ण चतुर्थी (अमान्त ज्येष्ठ महिना) लाई अत्यन्त शुभदायक एवं मंगलकारी मानिएको छ। तपाईँ त्यसको कथा, महात्म्य र विधिको वर्णन गरिदिनुहोस्। आषाढ महिनाको गणेशजीको नाम के हो र उहाँको पूजन कसरी गर्नुपर्छ?" गणेशजीले उत्तर दिनुभयो— "हे माता! पूर्वकालमा यही प्रश्न युधिष्ठिरले सोध्नुभएको थियो र उहाँलाई भगवान श्रीकृष्णले जो उत्तर दिनुभएको थियो, म त्यही वर्णन गर्दैछु, श्रवण गर्नुहोस्।"

श्रीकृष्णले भन्नुभयो— 'हे नृपश्रेष्ठ युधिष्ठिर! गणेशजीको प्रीतिकारक, विघ्ननाशक तथा धर्मग्रन्थहरूमा वर्णित कथा भन्दैछु, तपाईँ सुन्नुहोस्। हे कुन्तीपुत्र! आषाढ कृष्ण चतुर्थीका गणेशको नाम कृष्णपिङ्गल हो। भगवान कृष्णपिङ्गलको पूजन शास्त्रसम्मत विधिले नै गर्नुहोस्। हे महाराज! द्वापर युगमा माहिष्मति नगरीमा महीजित नामक राजा थिए। उनी निकै पुण्यशील र प्रतापी राजा थिए। उनले आफ्नो प्रजाको पालन आफ्नै सन्तान झैँ गर्थे। तर स्वयं सन्तानहीन भएका कारण राजालाई समस्त प्रकारका राजपाठ र वैभवबाट पनि सुखको अनुभव हुँदैनथ्यो। वेदमा निःसन्तानको जीवन व्यर्थ मानिएको छ।

यदि सन्तानविहीन व्यक्तिले आफ्ना पितृका निमित्त तर्पण आदि गरेर जल दान दिन्छ भने, उसका पितृहरूले त्यो जललाई तातो (ग्रीष्म) जलको रूपमा ग्रहण गर्छन् भन्ने मान्यता छ। यही असमञ्जसमा राजाको धेरै समय व्यतित भयो। उनले पुत्र प्राप्तिको उद्देश्यले विभिन्न प्रकारका तप, दान र यज्ञ आदि कर्महरू सम्पन्न गरे, तर राजालाई सन्तान सुख प्राप्त भएन।

समय बित्दै गयो र राजाको आयु क्षीण हुँदै गयो। राजा वृद्ध भए, तर उनले सन्तान पाएनन्। त्यसपछि राजाले विद्वान ब्राह्मणहरू, ज्ञानीजनहरू र प्रजासँग यस विषयमा विचार-विमर्श गर्ने निश्चय गरे। राजाले भने— 'हे ब्राह्मणहरू तथा प्रजाजनहरू! म त सन्तानहीन नै रहेँ, अब मेरो के गति होला? मैले जीवनमा अलिकति पनि पाप कर्म गरेको छैन। मैले कहिल्यै अत्याचार गरेर कसैको धन वा स्त्री हरण गरिनँ।

मैले त सधैँ प्रजालाई पुत्रवत् पालन गरेँ र धर्माचरणद्वारा नै शासन गरेँ। मैले चोर-डाँका र दुष्टहरूलाई दण्डित गरेँ। सधैँ इष्टमित्रहरूको भोजनको व्यवस्था गरेँ, गाई र ब्राह्मणहरूको हित चिन्तन गर्दै शिष्ट पुरुषहरू र सदाचारीहरूको आदर सत्कार गरेँ। यस्तो हुँदाहुँदै पनि मलाई पुत्र प्राप्त नहुनुको कारण के हो?' विद्वान् ब्राह्मणहरूले भने— 'हे महाराज! हामी ती सबै प्रयत्न गर्नेछौँ, जसबाट तपाईँको वंशको वृद्धि होस्।' यसरी भनेर सबैजना राजालाई सन्तान प्राप्तिको कुनै उपाय सोच्न थाले। सारा प्रजा राजाको मनोकामना सिद्धिका लागि ब्राह्मणहरूसँगै वनतर्फ गए। वनमा उनीहरूले एक श्रेष्ठ मुनिको दर्शन पाए।

ती मुनिश्रेष्ठ निराहार रहेर कठोर तपस्यामा लीन भई विराजमान थिए। ब्रह्माजी जस्तै उनी आत्मजित, क्रोधजित र सनातन पुरुष थिए। ती महात्मा सम्पूर्ण वेदका ज्ञाता, दीर्घायु, अनन्त र अनेक ब्रह्माहरूको ज्ञानले सम्पन्न थिए। उनको पवित्र नाम लोमश ऋषि थियो। प्रत्येक कल्पको अन्त्यमा उनको शरीरको एक-एक रौं (रोम) झर्ने गर्थ्यो। त्यसैले उनी लोमश ऋषिका नामले विख्यात भए। राजासहित समस्त प्रजा र ज्ञानीजनहरू त्रिकालदर्शी महर्षि लोमशको दर्शन गर्न थाले। सबैजना तेजस्वी मुनिको समीपमा पुगे र उचित आदर-सम्मानका साथ उनीहरू मुनिका सामुन्ने खडा भए।

मुनिको दर्शन पाएर त्यहाँ उपस्थित सबैजना प्रसन्न भएर आपसमा भन्न थाले कि हामीले सौभाग्यले मात्र यस्ता मुनिको दर्शन पायौँ। यिनको उपदेशले हामी सबैको मंगल हुनेछ भन्ने निश्चय गरेर उनीहरूले मुनिराजसँग भने— 'हे ब्रह्मऋषि! हाम्रा दुःखको कारण सुन्नुहोस्, आफ्नो कष्ट निवारणका लागि हामी तपाईँको सामुन्ने आएका छौँ। हे भगवन्! कृपया तपाईँले नै कुनै उपाय सुझाइदिनुहोस्।' महर्षि लोमशले सोध्नुभयो— 'सज्जनहरू! तपाईँहरू यहाँ कुन कामनाले उपस्थित हुनुभएको हो? मसँग तपाईँहरूको के प्रयोजन छ? कृपया स्पष्ट रूपमा भन्नुहोस्। म तपाईँहरूका सबै शंका निवारण गरिदिनेछु।'

प्रजाजनहरूले उत्तर दिए— 'हे मुनिवर! हामी माहिष्मति नगरीका निवासी हौँ। हाम्रा राजाको नाम महीजित हो। ती राजा ब्राह्मणका रक्षक, धर्मात्मा, दानवीर, शूरवीर र मधुरभाषी छन्। ती राजाले हाम्रो पालनपोषण गरेका छन्, तर यस्ता उत्तम राजालाई आजसम्म सन्तान प्राप्ति भएको छैन। हे भगवन्! माता-पिता त केवल जन्मदाता मात्र हुन्छन्, तर राजा नै वास्तवमा पोषक र सम्वर्धक हुन्छ। तिनै राजाका निमित्त हामी यस घना वनमा उपस्थित भएका छौँ। हे महर्षि! तपाईँ कुनै यस्तो उपाय बताइदिनुहोस्, जसबाट राजालाई सन्तान प्राप्ति होस्, किनकि यस्ता गुणवान राजाको कुनै पुत्र नहुनु ठुलो दुर्भाग्यको विषय हो। हामीहरू आपसमा विचार-विमर्श गरेर यस घनघोर वनमा आएका हौँ। उहाँको सौभाग्यले नै हामीले तपाईँको दर्शन गर्‍यौँ। हे मुनिवर! कुन व्रत, दान, पूजन आदि अनुष्ठान गर्नाले राजालाई पुत्र हुन्छ? तपाईँ कृपा गरेर वर्णन गर्नुहोस्।'

प्रजाको कुरा सुनेर महर्षि लोमशले भन्नुभयो— 'हे भक्तजनहरू! तपाईँहरू ध्यानपूर्वक सुन्नुहोस्। म संकट नाशन व्रतको वर्णन गर्दैछु। यो व्रतले निःसन्तानलाई सन्तान र निर्धनलाई धन प्रदान गर्दछ। आषाढ कृष्ण चतुर्थीका दिन कृष्णपिङ्गल नामक गणेशको पूजा गर्नुहोस्। पूर्वोक्त विधिले राजाले व्रत बसेर श्रद्धापूर्वक ब्राह्मणहरूलाई भोजन गराऊन् र उनीहरूलाई वस्त्र दान गरून्। गणेशजीको कृपाले उनलाई अवश्य नै पुत्र रत्न प्राप्ति हुनेछ।' महर्षि लोमशको यो कुरा सुनेर सबैजना हात जोडेर उठे। नतमस्तक भएर दण्डवत् प्रणाम गरी समस्त प्रजाजन नगरमा फर्किए। प्रजाजनले वनमा घटेका सबै घटनाको वर्णन राजाका सामु गरे।

प्रजाजनको कुरा सुनेर राजा धेरै प्रसन्न भए र उनले श्रद्धापूर्वक विधिवत् गणेश चतुर्थीको व्रत बसेर ब्राह्मणहरूलाई भोजन र वस्त्रादि दान गरे। रानी सुदक्षिणाले गणेशजीको कृपाले सुन्दर एवं सुलक्षण पुत्र प्राप्त गरिन्।"

श्रीकृष्णजीले भन्नुभयो— 'हे राजन्! यस व्रतको यस्तै दिव्य प्रभाव छ। जो व्यक्तिले यो व्रत श्रद्धापूर्वक गर्दछ, उसले समस्त प्रकारका सांसारिक सुख भोग्दछ। हे महाराज! तपाईँ पनि यो व्रत विधिपूर्वक गर्नुहोस्। श्री गणेशजीको कृपाले तपाईँका सबै मनोकामना पूर्ण हुनेछन्। तपाईँका सम्पूर्ण शत्रुहरूको विनाश हुनेछ र तपाईँलाई अचल राज्यको प्राप्ति हुनेछ।'

श्रीकृष्णजी पुनः भन्नुहुन्छ— 'हे राजन्! हे भूप शिरोमणि युधिष्ठिर! जुन पुरुषले यस व्रतको भक्तिपूर्वक पालन गर्दछन्, चाहे ती एकान्तमा तप गर्ने ऋषि-मुनि हुन् वा विद्वान हुन्, उनीहरूले निश्चय नै निर्विघ्न रूपमा पुत्र-पौत्रादि प्राप्त गर्दछन्। भगवान गणेशको यस पावन कथाको पाठ र श्रवण गर्नेलाई समस्त कार्यमा सिद्धि प्राप्त हुन्छ तथा विघ्न-बाधाहरूको निवारण हुन्छ।'"

कृष्णपिङ्गल संकष्टी चतुर्थी व्रत कथा(राजा महीजितको कथा)

Comments