वरदा चतुर्थी व्रत कथा
राजा सुषेणको राज्यमा सर्पहरूको आक्रमण तथा त्यसबाट मुक्ति भएको कथा

राजा दशरथले मुनि वशिष्ठसँग भने—
“हे गुरुवर! मलमासमा आउने वरदायक चतुर्थीको सिद्धिदायक माहात्म्यको वर्णन कृपया गर्नुहोस्।”

वशिष्ठ मुनिले भन्नुभयो—
“हे राजन्! तपाईंको तृप्तिका लागि म चतुर्थी तिथिसँग सम्बन्धित प्राचीन कथानकको वर्णन गर्दछु। यो माहात्म्य अत्यन्त महिमाशाली छ र सबै मनोरथहरू सिद्ध गर्ने वाला छ। हे राजन्! ध्यानपूर्वक श्रवण गर्नुहोस्—

हे राजन्! पूर्वकालमा आन्ध्र प्रदेशमा राजा सुषेण धर्मपूर्वक शासन गर्थे। उनी चम्पक नगरमा निवास गर्थे। राजा सुषेण विभिन्न प्रकारका अस्त्र–शस्त्रको प्रयोगमा पारंगत थिए। उनी नीति र धर्मअनुसार राज्य चलाउँथे, जसका कारण उनको यश संसारभर फैलिएको थियो। राजाले आफ्ना दानशीलताका कारण ठूलो ख्याति कमाएका थिए र विभिन्न प्रकारका व्रतहरू पालना गर्थे। आफ्ना पराक्रमद्वारा उनले सम्पूर्ण भूमण्डलमा विजय प्राप्त गरेका थिए, त्यसैले सबै राजाहरू उनको सेवा गर्थे।

समय बित्दै जाँदा एकपटक राजा सुषेणको राज्यमा विषधर सर्पहरूले आक्रमण गरे। अत्यन्त भयङ्कर र विषालु सर्पहरू राज्यभरि विचरण गर्दै मानिसहरूलाई डस्न थाले। धेरै मानिसहरू सर्पदंशका कारण मृत्यु प्राप्त भए। मानिसहरू आफ्नो राज्य त्याग्न नसक्ने भएकाले बाध्य भएर कोही जंगलमा र कोही आफ्नै घरमा बस्न थाले।

प्रजाको यस्तो अवस्था देखेर राजा सुषेण अत्यन्त व्याकुल र भयभीत भए। नागहरूको शान्तिका लागि सबैले नाग पञ्चमी व्रतको साधना गरी श्रद्धापूर्वक व्रत तथा अनुष्ठान गरे। तर नाग पञ्चमी व्रत गरे पनि ती क्रूर सर्पहरूको प्रकोप शान्त भएन। विभिन्न तीर्थहरूमा स्नान–पूजन गर्दा पनि सर्पहरू शान्त भएनन्। जति उपाय गरिन्थ्यो, त्यति नै ती नागहरूको प्रकोप बढ्दै गयो र राज्यभरि फैलिन थाले।

यस घोर संकटको निवारणका लागि राजा आफ्ना गुरु ऋषि जैमिनिकहाँ पुगे।
ऋषि जैमिनिले आसन प्रदान गरी राजाको सम्मान गर्नुभयो।

जैमिनिले विनम्रतापूर्वक सोध्नुभयो—
“हे राजन्! यहाँ आउनुको कारण के हो?”

राजा सुषेणले भने—
“हे स्वामिन्! मेरो राज्यमा असंख्य सर्प उत्पन्न भएका छन्, जसका कारण धेरै मानिसहरू मरेका छन्। यस प्रकोपका कारण मेरी प्रजा राज्य छोड्न बाध्य भएकी छ। हामीले धेरै उपाय गर्‍यौं, नाग पञ्चमी व्रत पनि गर्‍यौं, तर ती सर्पहरू शान्त भएनन्। हे महाभाग! यस संकटको समाधानका लागि तपाईंको शरणमा आएको छु। यदि तपाईंले उपाय बताउनु भएन भने म तपाईंका चरणमै देह त्याग गर्नेछु।”

जैमिनि मुनिले भन्नुभयो—
“हे राजन्! तिम्रो राज्यमा चतुर्थी व्रतको लोप भएको छ, यही कारणले यो आपत्ति आएको हो। चतुर्थी व्रत नष्ट हुँदा अन्त्यकालमा नरक भोग्नुपर्छ।
शुक्लपक्षको चतुर्थीले धर्म, अर्थ, काम र मोक्ष—चारै पुरुषार्थ प्रदान गर्छ, त्यसैले यसलाई वरदा भनिन्छ।
कृष्णपक्षको चतुर्थी संकट नाश गर्ने भएकाले संकष्टी भनिन्छ।
यदि सबै कार्यको आरम्भमा यो व्रत नगरिएमा कर्महरू निष्फल हुन्छन्।”

यसरी मुनिले चतुर्थी व्रतको माहात्म्य वर्णन गर्नुभयो।

माहात्म्य सुनेपछि राजा सुषेणले भने—
“हे गुरुवर! यो भगवान गणेशको कस्तो उत्तम व्रत हो? कृपया उहाँको स्वरूप वर्णन गर्नुहोस्, म सधैं गणेशजीको आराधना गर्नेछु।”

जैमिनि मुनिले भन्नुभयो—
“भगवान गणेशको स्वरूप पूर्ण रूपमा वर्णन गर्न असम्भव छ।
‘ग’ अक्षरले साकार जगत् जनाउँछ र
‘ण’ अक्षरले निराकार ब्रह्म जनाउँछ।
यी दुवैका स्वामी गणेश हुन्, चित्तमा वास गर्ने भएकाले उहाँलाई चिन्तामणि भनिन्छ।”

यसरी भनेर जैमिनि मुनिले राजा सुषेणलाई विधिपूर्वक गणेशजीको षडक्षर मन्त्र प्रदान गर्नुभयो।

त्यसपछि राजा आफ्नो राज्य फर्किए। त्यस समय मलमास आयो, जसलाई अधिक मास पनि भनिन्छ। मलमासमा भगवान गणेशको वरदा नामक शुक्लपक्ष चतुर्थी आयो। राजा तथा सम्पूर्ण प्रजाले विधिपूर्वक चतुर्थी व्रत गरे। राजाले यो व्रत सम्पूर्ण भूमण्डलमा प्रचार गरे।

वशिष्ठ जी भन्नुहुन्छ—
“यस व्रतको पुण्यप्रभावले राज्यबाट सबै सर्पहरू हटे। सबै मानिसहरू सुख, सन्तान र आरोग्ययुक्त भए। राजा सुषेणले पुत्रलाई सिंहासन सुम्पेर पत्नी सहित वनमा गई भगवान गणेशको ध्यान र जप गरे र अन्ततः सबै ब्रह्मलीन भए।”

यसपछि हस्तिनापुरका एक अत्यन्त क्रूर क्षत्रियको कथा आउँछ, जसले अज्ञानतावश चतुर्थी व्रत गरेको कारण अन्ततः स्वानन्दकपुरमा गई भगवान गणेशको दर्शन प्राप्त गरी ब्रह्मलीन भयो।

जो मानिसले मलमास शुक्लपक्षमा यस चतुर्थी व्रत माहात्म्यको पाठ वा श्रवण गर्छ, उसले सम्पूर्ण पुण्यफल सहजै प्राप्त गर्छ।

॥ यसरी श्रीमुद्गलपुराणमा वर्णित मलमास शुक्लपक्ष चतुर्थी माहात्म्य सम्पन्न हुन्छ ॥

वरदा चतुर्थी व्रत कथा(राजा सुषेणको राज्यमा सर्पहरूको आक्रमण तथा त्यसबाट मुक्ति भएको कथा)

Comments